Ai cũng mong muốn được làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, thân thiện, công bằng – nơi bạn được cống hiến trí tuệ, kỹ năng, được tạo điều kiện để phát triển bản thân và kết giao với những người đồng nghiệp thân thiện, chuyên nghiệp. Tuy nhiên, có không ít những đồng nghiệp mang tới nguồn năng lượng tiêu cực ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và kể cảm xúc của bạn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện 5 hành vi thao túng tâm lý của đồng nghiệp “xấu tính” để có cách ứng xử văn minh và tự bảo vệ ranh giới của chính mình.

1. Downplaying (Hạ thấp đối phương)

thao-tung-tam-ly-1

Downplaying xảy ra khi ai đó cố tình hạ thấp những thành quả bạn đạt được vì tâm lý không thể chịu đựng được việc nhìn thấy bạn hạnh phúc, trong khi họ đang không được như bạn. Họ ghen tị với thành công của bạn, cố tình chê bai những nỗ lực của bạn để cảm thấy tốt hơn về mình. Tuy nhiên, đây chỉ là một đòn tâm lý tự xoa dịu vào những yếu kém của bản thân, xuất phát từ việc thiếu tự tin vào bản thân. Họ có xu hướng kéo bạn xuống ngang tầm với họ.

Những “câu thoại kinh điển” của hiện tay Downplaying là:

“Nó chăm làm thôi chứ không phải thông minh gì lắm.”

“May đấy!” hoặc “Chỉ được cái ăn may.”

“Cái đó cũng thường thôi mà, đâu có gì khó đâu.”

Ảnh vuông: Downplaying xảy ra khi ai đó cố tình hạ thấp những thành quả bạn đạt được vì tâm lý không thể chịu đựng được việc nhìn thấy bạn hạnh phúc.

>> Xem thêm: 5 câu nói cửa miệng tưởng hay nhưng lại khiến đồng nghiệp chán ghét, sếp đánh giá thấp

2. Personalizing criticism (Chỉ trích cá nhân)

Nếu như có người tìm cách hạ thấp bạn bằng cách liệt kê ra tất cả những điểm yếu của bạn, thậm chí là những lỗi nhỏ nhặt, đó chính là chỉ trích cá nhân. Mục đích của những người “xấu tính” này là khiến bạn cảm thấy tồi tệ, yếu kém, nhụt chí khi liên tục nhắc tới những sai lầm của bạn trong quá khứ. Từ đó thao túng bạn làm bất cứ điều gì mà họ muốn.

thao-tung-tam-ly-2

Có thể thấy, chỉ trích mang tính cá nhân thường xuất hiện trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.  Những chỉ trích nhỏ nhặt thay vì đưa ra những lời khuyên mang tính xây dựng thường rất dễ gây tổn thương cho tinh thần con cái.

Tuy nhiên, trong mối quan hệ với đồng nghiệp, việc nhắc đi nhắc lại một lỗi lầm của người khác, thường xuyên chỉ trích người khác dựa trên góc nhìn của cá nhân cũng là biểu hiện của chỉ trích cá nhân. Chẳng hạn, “em quá chậm hiểu”, “cậu béo quá, sao không giảm cân một chút?”, “làm gì có MC nào tóc ngắn, da đen?”,…

>> Xem thêm: Có một kiểu đồng nghiệp độc hại mà ai cũng nên dè chừng

3. Scapegoating (Con dê gánh tội)

Con dê gánh tội chính là hành vi thao túng tâm lý thường gặp nhất tại công sở. Scapegoating xảy ra khi một người hoặc một tập thể đổ lỗi vô cớ cho hành vi mà họ không trực tiếp phạm sai lầm.

Bạn có thể nghĩ rằng việc đổ lỗi cho một người vô tội là điều không tưởng, tuy nhiên, thực tế có thể chứng minh điều ngược lại. Một số người có thể không quan tâm đến việc làm tổn thương người khác, miễn là họ thoát khỏi tình huống đó. Những kiểu người này đủ thông minh để thuyết phục bạn rằng lỗi của họ chính là do bạn mà khiến bạn không hề nghi ngờ và họ không có một chút lấn cấn nào.

thao-tung-tam-ly-3

Tại chốn công sở, hiện tượng con dê gánh tội xảy ra với một số trường hợp. Chẳng hạn, một người làm việc lâu năm, hiểu công việc hơn, giao lại dự án mà họ biết sẽ thất bại cho một người mới thực hiện để đùn đẩy trách nhiệm. Sau khi mọi việc diễn ra, nhân viên mới nghiễm nhiên phải nhận lỗi cho những vấn đề mà mình không kiểm soát được.

4. Gaslighting (Thắp sáng đèn ga)

Bắt nguồn từ vở kịch/phim cùng tên, thuật ngữ Gaslighting được sử dụng rộng rãi vào những năm 60 của thế kỷ trước. Đây là hành vi thao túng tâm lý bằng cách lạm dụng, thay đổi nhận thức của nạn nhân. Qua đó, nạn nhân sẽ bị thuyết phục rằng những gì họ nhìn thấy, nghe được, và cảm nhận chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng. Một khi đã bị thao tùng, bạn sẽ bắt đầu ngờ vực thực tế của chính mình và chịu tổn thương nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần.

Gaslighting xảy ra thường xuyên trong những mối quan hệ yêu đương với ví dụ điển hình là việc ngoại tình. Khi nạn nhân cảm nhận được có gì đó không đúng trong mối quan hệ và nói chuyện thẳng thắn, kẻ thao túng không những không thừa nhận mà còn chối bỏ đến cùng, khiến nạn nhân tin rằng những lời tố cáo ấy chỉ là sự ảo tưởng. 

Mục tiêu của kẻ thao túng chính là trốn tránh khỏi những hành vi sai lầm của mình. Người ngoại tình thao túng, nói dối một cách có hệ thống và giữ bí mật để không bị phát hiện. Thậm chí khi bị phát hiện, những kẻ này vẫn tiếp tục chồng chất thêm những lời nói dối để thuyết phục nạn nhân rằng họ mới chính là vấn đề. 

Tại công sở, hiện tượng Thắp sáng đèn ga không phải hiếm gặp. Đôi khi chính bạn trở thành nạn nhân của hành vi thao túng này mà không hề biết. 

Chẳng hạn, sếp của bạn hứa với bạn sẽ tăng lương với điều kiện phải hoàn thành một dự án quan trong trong thời gian khá gấp, “chỉ cần hoàn thành trong tuần”. Tuy nhiên, khi bạn hoàn thành công việc đúng thời hạn, gửi cho sếp, bạn vẫn không nhận được thỏa thuận tăng lương như sếp đã đưa ra. Và tệ hơn nữa khi bạn lấy hết can đảm “đối đầu” trực tiếp với sếp, sếp lại đổ lỗi cho bạn.

Thay vì xin lỗi hoặc thậm chí đàm phán về vấn đề này một cách hợp lý, những gì tiếp theo là một loạt các hành động được tính toán cẩn thận của sếp, tự biến mình trở thành nạn nhân. 

“Tại sao bạn lại nổi điên với tôi? Bạn có thấy tôi đang rất bận không? Bạn có thấy tôi đang không có thời gian cho việc làm nhỏ nhặt của bạn không?”

Và đột nhiên, bạn là người xin lỗi. Bạn đã được hứa tăng lương, nhưng bạn có thể làm gì bây giờ? Tới phòng Nhân sự? Tốt thôi, có lẽ bạn không muốn mọi người biết đến mình là người gây ra bão drama. Vì vậy, bạn không nói gì và nghĩ rằng có thể đây là lỗi của bạn (?).

Bạn còn tự đổ lỗi cho mình rằng “Mọi người đều vô tình nói những điều không phải trong lúc nóng giận. Và có lẽ (thở dài) mình đã phản ứng thái quá,” bạn tự nhủ. 

>> Xem thêm: 6 món võ “hạ gục” đồng nghiệp xấu tính

5. Stonewalling (Bức tường đá)

Hành vi thao túng stonewalling (bức tường đá) thường xảy ra khi có cãi vã, nguyên nhân có thể đến từ những bất đồng, những lời tố cáo hay những kỳ vọng không được đáp ứng từ đối phương. Lúc này một trong hai người sẽ thu mình lại, không giải thích hay làm rõ mong muốn của mình, trở thành một “bức tường đá” với người còn lại.

thao-tung-tam-ly-6

Stonewalling thường xảy ra khi một cặp đôi đang cãi vã, nguyên nhân có thể đến từ những bất đồng, những lời tố cáo hay những kỳ vọng không được đáp ứng bởi đối phương. Lúc này, một trong hai người sẽ thu mình lại và từ chối việc giải thích hay làm rõ mong muốn của họ, và trở thành một “bức tường đá” với người kia.

Với một số người, việc mở lòng hay bộc lộ cảm xúc khá khó khăn. Tuy nhiên, nhiều người sẽ lạm dụng điều này để thao túng tâm lý của bạn. Bằng cách tạo dựng tường đá ngăn cách, họ có thể dễ dàng điều khiển cách bạn đối xử và nhìn nhận họ. Họ dùng kĩ thuật này khi đang né tránh những câu hỏi của bạn, hoặc để không phải chịu trách nhiệm cho hành động của mình. 

Bạn có thể dễ dàng nhận diện những bức tường đá này bằng những lời nói như: “Mệt quá, sao cũng được”, “Tuỳ ông, muốn nghĩ gì nghĩ”, “Ok, chị đúng là được chứ gì”,  “Em làm gì căng thẳng quá”,… Theo bác sĩ tâm lý Gottman, tạo dựng bức tường có thể dẫn đến việc rạn nứt của những mối quan hệ bởi những vấn đề không được giải quyết triệt để.

Bài viết được lấy cảm hứng từ 6 Hành vi thao túng tâm lý mà bạn không nên thỏa hiệp của tác giả Lê Hoài An

Có thể bạn quan tâm
Làm việc nhóm: Chấp nhận sự khác biệt và tôn trọng lẫn nhau!

Làm việc nhóm là một kỹ năng quan trọng. Không chỉ trong môi trường học thuật và cả môi trường Read more

Một nguyên tắc nơi công sở cho nhân viên mới để thuận lợi trong công việc nhưng không phải ai cũng biết

Bước vào môi trường công sở với vai trò là: "nhân viên mới", chắc hẳn không ít người luôn tự Read more

Bạn có biết cách bài trí bàn làm việc cũng nói lên “bạn là ai?”

Góc làm việc tại văn phòng được xem là căn phòng thu nhỏ của bạn. Bạn dành tận 8 tiếng Read more

Đừng vội bỏ việc vì sếp “tồi”, biết đâu đây có thể là cơ hội của bạn

Nếu bạn đang làm việc dưới trướng một người sếp tồi, vô lý mà muốn bỏ việc. Hãy bình tĩnh Read more